Vensterbanken en kozijnen: het deel van glasbewassing dat iedereen vergeet

In veel Maastrichtse appartementen is de vensterbank diep genoeg om op te zitten, en eind oktober ligt er een fijn grijs laagje op, twee dode vliegen, een ring potgrond waar een plant stond, en langs de achterrand een vochtige streep van de nacht dat het glas koud werd. Het glas is misschien een maand geleden gelapt. Die vensterbank is sinds het voorjaar niet aangeraakt.

De vensterbank in oktober

Haal je vinger eens over de achterrand van een vensterbank, precies daar waar het stucwerk of het hout tegen het glas komt. Daar zet het stof zich het hardst vast, want daar veegt niemand: het doekje gaat om de plantenpot heen, over de voorkant, en stopt. Achter de pot ligt een korst droge potgrond en een bleke ring. Langs de achterrand zit vaak nog iets anders — een grijze streep die er met één haal niet af gaat.

Die streep is condensstof. Warme binnenlucht neemt stof en kookvet mee, komt bij het koudste vlak in de kamer — in het najaar het glas en het hout of metaal er direct onder — het water slaat neer, het stof slaat mee neer en droogt vast. Doe dat elke nacht van oktober tot maart en je hebt een streep die zich meer als verf dan als stof gedraagt.

De donkere stipjes in de onderhoek zijn de volgende fase. Mensen zien ze en denken aan vuil, of aan het ergste. Meestal is het geen van beide: het is beginnende schimmel op de plek die een paar uur langer nat blijft dan de rest, omdat het water naar de hoek loopt en de lucht daar het minst beweegt. Vroeg aangepakt veeg je het weg en blijft het het hele seizoen weg. Laat je het tot februari liggen, dan zit het in de verf, in de kitnaad en in de voeg onder de vensterbanktegel, en dan is het een reparatie geworden in plaats van een schoonmaak.

Dat is het argument om het nú te doen en niet in april. Een vensterbank in het voorjaar poetsen is zes maanden schade opruimen. Hem in het najaar doen is het voer en de voorsprong weghalen, net voordat het weer allebei komt brengen.

De sponning van het raam dat niemand opent

In de meeste huizen gaat één raam elke dag open en drie twee keer per jaar. Die drie vangen alles. Onderin het kozijn, in de goot waar de draaivleugel in valt, ligt een grijsbruine rand: baksteenstof, pollen, sigarettenas als je aan een drukke hoek woont, zand, en in het Jekerkwartier verrassend veel fijn kalksteenstof. Druk er met je duim in en het voelt vettig. Stofzuig het en de helft blijft zitten.

Zand in die goot is niet alleen lelijk. Als het raam sluit, drukt het rubber erop, en zand onder rubber doet wat zand onder rubber altijd doet. Het rubber wordt plat, scheurt in de hoek, en sluit niet meer. Een raam met een vermoeid rubber verliest meer warmte dan een raam met vies glas, en het fluit bij westenwind. De huurder meldt dan tocht en hoort dat het kozijn oud is, terwijl er in werkelijkheid nooit iemand het zand uit heeft gehaald.

De hoeken zijn het echte werk. Een plat doekje komt niet in een rechte hoek, dus het vuil blijft in de twee centimeter aan elk uiteinde en bouwt daar binnen enkele weken weer op. Daarom gaan we eerst met een droge borstel, dan met een smalle zuigmond, dan met microvezel om iets duns en bots gewikkeld, en pas daarna met het doekje. In die volgorde, anders maak je alleen modder.

De kleine gaatjes onderin het kozijn

Zet een raam open en kijk naar de onderkant van het kozijn, aan de buitenrand. Bij aluminium en kunststof zie je één of twee sleufjes van ongeveer een centimeter, soms met een plastic klepje erover. Bij oudere houten kozijnen is het een geboord gaatje of een uitgefreesd goottje.

Het is geen fabrieksfout en het is geen tochtgat dat je moet dichtkitten, wat mensen wél doen als ze het vinden. Het is afwatering. Regen die langs de buitenrand naar binnen komt, hoort onderin het kozijn bij elkaar te lopen en daar weer uit te gaan. Verstop ze met mos, een dode spin, verf van een haastige schilder of een stukje tape, en dat water kan nergens heen. Het blijft de hele winter staan, tegen het rubber en tegen het hout. In maart vindt iemand dan een zachte plek onderin het kozijn en een zwarte bloem op het stucwerk onder de vensterbank, en de schuld gaat naar de douche, de buren of het huis.

Vrijmaken kost seconden en geen chemie. We kijken, we porren voorzichtig met iets dat de coating niet krast, we gieten er een beetje water door en we kijken of het er aan de andere kant uit komt. Zo niet, dan is dat iets om te weten vóór de eerste echte storm boven de Maas.

Waar je niet naar moet grijpen

Stoom is hier het verkeerde gereedschap, en dat zeggen we als mensen die de machines hebben en ze elders wel gebruiken. Richt in het najaar stoom op een koude ruit en je duwt warm vocht precies de plek in die je droog wilt houden; op oud houtwerk licht het de verf op, en in een naad waar al schimmel zit drijft het het water dieper voordat het iets doodt. Stoomreiniging verdient zijn plek op tegelvloeren, op voegen en op stoffering. Niet op een raam in november.

Bleek op een schimmelstip is de andere reflex. De kleur verdwijnt, dat voelt als winst, en de wortels en het vocht dat ze voedde blijven. Twee weken later staan de stipjes in precies dezelfde hoek en is de verf dunner. Schuurmiddel op een kunststof kozijn is erger op een stillere manier: je zet fijne krasjes in het oppervlak, het vuil hecht zich in die krasjes, en het kozijn ziet er nooit meer echt schoon uit, wie het ook poetst.

Niets schurends, wel geduld. Een vensterbank die in oktober goed is gedaan, heeft in december een lichte veeg nodig en geen reddingsactie.

Wat we echt doen, op volgorde

Heb je glasbewassing geboekt, vraag dan of de kozijnen erbij zitten — vaak is dat niet zo, en dat is ook redelijk, want het is ander werk met andere doeken. Bij ons gaat het zo. Eerst ruimen we de vensterbank leeg en zetten de planten op een handdoek op de vloer, want een plant die tien centimeter opzij is gezet en weer teruggezet zegt niets over of de bank schoon is. Kozijnsponning en hoeken droog uitborstelen. Stofzuigen. Afwateringsgaatjes controleren en doorspoelen. Dan het natte werk: een mild middel op bank en kozijn, hoeken met een dun gevouwen doek, naspoelen, nadrogen, en de naad langs de achterrand als laatste, goed droog, zodat die niet een uur vochtig blijft staan. Daarna het glas, in die volgorde, zodat zand uit het kozijn niet over de ruit wordt uitgesmeerd.

Als we klaar zijn, tikken we de tag aan de muur opnieuw aan en wordt het werk gefotografeerd — de vensterbank, de hoek, de sponning — en die foto's worden tegen de checklist voor die ruimte gecontroleerd voordat de klus wordt afgesloten. Simpel, maar het verandert wat er wordt overgeslagen, want de hoek van een vensterbank is de makkelijkste plek in een huis om te missen en de makkelijkste plek om op een foto te zien. De tag bestaat juist omdat iedereen in dit vak precies weet welke twee centimeter er op een vrijdagmiddag overheen worden gekeken.

Je kunt dit meenemen in een bezoek van de glazenwasserij, als onderdeel van een dieptereiniging, of laten vastleggen in een vast bezoek zodat het twee keer per jaar gebeurt zonder dat jij eraan denkt. Vensterbanken en kozijnen zijn een voorjaars- en najaarsklus, geen weekklus — en die in het najaar is degene die er echt uitmaakt.

Kantoren, huurwoningen en die schimmelplek bij oplevering

In kantoren wordt een gebouw op de vensterbank beoordeeld. Hij zit op ooghoogte zodra iemand gaat zitten, daar liggen de kabels, staat de trieste cactus en het halfvolle glas water, en in een ruimte waar veel mensen ademen bouwt de condensstreep sneller op dan thuis. Vergaderkamers aan een zuidwand zijn het ergst: warme lichamen, dichte ramen, koud glas tegen vijf uur. Daarom staan vensterbanken en kozijnen bij kantoorschoonmaak als aparte regel in het werkschema, en in restaurants geldt hetzelfde met vet erbij.

Huur je, dan is één ding goed om te weten zonder dat iemand voor jurist gaat spelen. In grote lijnen geldt in Nederland dat gewone ouderdom en normaal gebruik van een woning niet voor rekening van de huurder komen aan het eind van de huur, terwijl schade door hoe er met de woning is omgegaan dat wél kan zijn. Schimmel bij een raam zit daar ongemakkelijk tussenin, want het hangt af van ventileren, van stoken, van het gebouw zelf en van wat wanneer is gemeld — en juist daarom zijn foto's van de staat van een vensterbank, gemaakt tijdens de huur en niet op de laatste ochtend, iets om te hebben. Dat is de vorm van de regel en geen advies; wordt het een geschil over je waarborgsom of je huur, dan beslist de Huurcommissie, en voor al het andere wijst het Juridisch Loket je de juiste kant op.

Hoe dan ook: het gesprek gaat makkelijker als die hoek schoon is. We werken in het Nederlands en in het Engels, we zijn verzekerd en ingeschreven bij de Kamer van Koophandel, en onze beoordeling op Google staat op 5.0 — wat bij dit soort werk vooral neerkomt op de vraag of iemand de moeite nam voor die twee centimeter in de hoek.

Veelgestelde vragen